Sihir, olumlu davranışı öne çıkarmak ve sık öfke krizleri geçiren çocukla öfke pratiği yapmakmış. -Moda-Heberleri

Sihir, olumlu davranışı öne çıkarmak ve sık öfke krizleri geçiren çocukla öfke pratiği yapmakmış.
Tarih: 2008-08-30 13:41:49.. Toplam Okunma: 1553

Prof Dr. Alan Kazdin, son kitabı “The Kazdin Method For Parenting A Defiant Child”da yeni disiplin tekniklerini öğretiyor

Sihir, olumlu davranışı öne çıkarmak ve sık öfke krizleri geçiren çocukla öfke pratiği yapmakmış. Çocuğa büyük insan gibi medeni yaklaşmak gerektiğini, ceza ile sonuç alınmayacağını söyleyen kitabın sayfalarını çevirirken, ülkemizde ana babalarından durmadan dayak yiyen minikleri düşünüp üzülüyorum.

Yale Üniversitesi Aile Merkezi ve Çocuk Kliniği ile Amerikan Psikologlar Derneği Başkanı, dünyaca ünlü pedagog ve psikyatr Prof. Dr. Alan Kazdin’in yeni kitabı “The Kazdin Method for Parenting a Defiant Child” (Meydan okuyan çocukla başa çıkma tekniği: Kazdin Metodu) Amerika’da satış rekorları kırıyor. Bu hafta kitapta öne çıkan terbiye tekniklerini sizlerle paylaşıyorum.

u Olumlu davranışı destekleyin
Anne babalar genelde çocuklarının yapmalarını istemedikleri şeylere kafa yoruyor. Bunun yerine yapmalarını istedikleri şeyleri öne çıkartıp, çocukları buna teşvik etmek gerek. Mesela “Söyler söylemez, yatağına gittin. Bu çok güzel bir davranış.” Ya da “Bak, çocuk arkadaşının düşen oyuncağını kaldırmasına yardım etti. Ne güzel değil mi?” Olumsuz davranışı yok etmenin en iyi yolu, olumlu davranışı yeri geldikçe desteklemektir.

u Öfke pratiği yapın
Çocuğunuzun korkunç öfke nöbetlerinden kurtulmak istiyorsanız, hafif öfke pratiği yapın. Ortada hiçbir gerginlik yokken ona şöyle deyin: “Şimdi bir oyun oynayacağız. Ben sana “Dışarı çıkmak yok” diyeceğim. Sen de sakince “Hayır, anne. Dışarı çıkmak istiyorum” diyeceksin. Ağlamak, bağırmak, bana vurmaya kalkmak yok.” Ona bunu 5 gün boyunca haftada 1 gün yapacağınızı söyleyin. Çocuk bu durumla gerçekten karşılaştığı zaman çılgına dönmek yerine, daha hafif bir reaksiyon gösterecektir. Kazdin Metodu denen yöntem de bu. Çocuğunuzla yaşadığınız en temel sorun neyse, sakinken onun pratiğini yapın.

u Küçüklere karşı açık ve net olun
Yöntem 1.5 yaşından başlayarak 15-16 yaşındaki çocuklara kadar işe yarıyor. 1.5-2 yaşındakiler bu oyundan anlamayacağı için onun boyuna inin ve gözünün içine bakarak şöyle deyin: “Az önce sinirlendin. Ama etrafa bir şey fırlatmadın veya bir yere vurmadın. Aferin, tam büyük bir çocuk gibi davrandın.”

u Öfke nöbetleri öğrenme anları değildir
Bir insan boğulurken, ona yüzme öğretilmez. Öfke nöbeti sırasında aileler çok tepkisel ve negatif davranıyor ve bu sinirli olan çocuğu daha da sinirlendiriyor. O ânı sakin kalmaya çalışarak, dikkati başka yöne çekerek geçirmeye çalışın. Olmuyorsa sakinleşene kadar odadan çıkın, sonra tekrar dönüp durumu kontrol altına alın.

u Ceza süresini artırmak başarı sağlamaz
En sık yapılan disiplin hatası mola süresini artırarak, bunu cezaya dönüştürmek. “Aynı şeyi bir daha mı yaptın, o zaman 5 dakika yerine 15 dakika odada kalacaksın” denmemeli. Böyle böyle, mola verme süresi 3-4 saate varıyor. Ve çocuk aynı şeyi, üstelik daha da kötü bir şekilde tekrar yapıyor. Olumlu davranışı desteklerseniz, ceza yöntemi nadiren işe yarar, yoksa yaramaz.

u Mola süresi 1-2 dakika olmalıdır.
Ve 10 dakikayı geçmemelidir. Amaç ceza vermek değil, çocuğu olumsuz davranışı sergileten unsurlardan uzaklaştırmaktır. Bu zaman çocuğa “Git ve yaptıklarını düşün” demek için uygun değildir. Çocuk sakinleşerek ve kavga etmeden yanınıza geri dönüyorsa, bu davranışı mutlaka yüceltin.

u Ya sana yapılsaydı, demeyin
Anne ve babaların en sık düştüğü tuzaklardan biri de çocuğa davranışının ne kadar kötü olduğu söylenirse, o kadar kolay vazgeçeceğini düşünmek. “Kardeşinin bebeğini kırmamalısın. Ya o senin en sevdiğin arabanı kırsa...” tarzında bir yaklaşım çocuğun davranışını değiştirmeyecektir. Önemli olan olumlu davranışı desteklemek ve bu tür örnekler vermektir. Biz büyükler bile transyağların ne kadar zararlı olduğunu biliyoruz ama patates cipsi yemekten vazgeçmiyoruz.

u ‘Lütfen’ deyin
Otoriter bir ses tonuyla “Yatağa git” demek yerine, sakin bir tonla “Yatağa gider misin, lütfen?” diye sorarak daha kolay sonuca ulaşırsınız. Bu tüm insanlar için geçerlidir. Çocuklar da kendileriyle emir kipinde konuşulmasından hoşlanmaz.

u Seçenek sunun
Mesela sokağa çıkarken mont giymemekte ısrar eden çocuğunuza “Montunu giy” demek yerine pozitif bir ifadeyle “Yeşil montu mu, turuncuyu mu tercih edersin? Bence turuncu sana çok yakışıyor.” derseniz, büyük ihtimalle birini tercih edecektir. Tüm insanlar seçenek sunulduğunda, birini tercih etme yoluna gider.

u Olumsuz davranışın tekrarı normaldir
Hareketlerinde düzelme gözüken çocuğunuzun arada sırada olumsuz davranışı tekrarlaması çok normaldir. Tıpkı tuvalet eğitimini tamamlayan çocuğun, ara sıra altına kaçırması gibi... İnsan davranışlarında tam öğrenme gerçekleşene kadar olumlu ve olumsuz değişiklikler olur. Öğrendikten sonra ise yavaş yavaş olumsuzlar kaybolur. Hayal kırıklığına uğramayın.

İsyankâr ve inatçı bir Ege!
- Tişörtünü giy.
- Giymicem.
- Çıplak mı dolaşacaksın?
- Evet.
- Peki, sen bilirsin.
Oralı olmamaya çalışıyorum ama terli terli cereyanda koşturmasına da gönlüm razı olmuyor. Sonunda o kaçıyor, ben kovalıyorum ve sinirlenmemeyi başararak, hatta eğlenerek oyun yoluyla tişörtü giydiriyorum.
- Ege ayağınla duvara vurma.
- Vurucam.
- Vurma, sıvalar dökülüyor.
- Ama ben duvarda bulut izi çıkarıyorum.
Üç dört “yapma”dan ve dikkatini başka şeylere çekip sonuç alamadıktan sonra, “O zaman odana git, sakinleş. Öyle gel” diyorum. Buna disiplin tekniğinde mola verme deniyor. Ağlaya ağlaya gidiyor. 5 dakika sonra “Anne öcür dilerim. Bi daha yapmıcam” diyerek geri geliyor.
Pek tabii başka bir yaramazlık yapıyor.
- Masadan iskemleye atlamak da nereden çıktı?
- Atlıcam. Dikkatli oluyorum ben.
- En başta masaya ayakla çıkılmaz.
- Çıkılır, bak çıkılıyor.
Masada yemek yediğimizi, düşerse canının çok acıyacağını anlatıyorum ama dinlemiyor. Hatta babası düşerse kafasını çarpacağı yerleri uygulamalı olarak gösteriyor. Ama yok. Başımızı döndüren bir hızla oradan oraya atlıyor.
Sonunda ona engel olmaya çalışan babasına “Dövücem seni” diye bağırıyor. Bu lafı evde kullanan kimse elbet yok. Ama öğreniyorlar işte her şeyi...
Eyvah babamızın tepesi atıyor. Tekrar mola verme ve beş dakika sonra özür dileyerek tekrar geri dönüş.
Diyoruz ki “Anne ve baba şimdi dışarı çıkıyor. Uslu durur, ablanızı üzmezseniz, geldiğimizde sizi parka götüreceğiz.”
“Tamam” diyor ikisi de...
Dönünce “Uslu durdunuz mu?” diye soruyoruz.
“Eveeett” diyorlar hep bir ağızdan.
“Durmasanız da söylersiniz değil mi?”
“Söyleyemeyebilirim, çünkü yanlışlıkla yapmış olabilirim” diyor, Ege.
Bu cevaba istemeden bir kahkaha kopartıyoruz.
Mola verin
Ablalarına ne olduğunu soruyorum. Meğer bizimki kardeşinin kolunu ısırmış. Sonra ablasıyla arasında geçen diyalog şöyle:
- Sakın babama söyleme. Yoksa parka götürmez bizi.
- E olur mu Ege böyle?
- E oldu bir kere. Ne yapalım? Defne sen de söyleme oldu mu? Yoksa parka gidemezsin.
Neredeyse “Olmuşla, ölmüşe çare yoktur” diyecek.
Şiddet var, entrika var, şantaj var. Ama bir yandan da dürüst.
Defne’nin kolundaki diş izlerini göstererek soruyorum:“Kızım koluna ne oldu?”
“Sinek ısırdı annecim.”
Kızım da çıkar için şantaja boyun eğiyor. Yoksa kapıdan içeri girer girmez “Ege beni ısırdııı!” diye yaygarayı kopartırdı.
Bazen kim küçük, kim büyük, kim kimi idare ediyor karıştırıyorum. Bu yaşta canavarları olanlara sabır diliyor, Dr. Kazdin’in önerilerini okumanızı tavsiye ediyorum.